Kızılcık Kökü Nedir? Toplumsal Cinsiyet ve Sosyal Adalet Perspektifinden Bir İnceleme
İstanbul’un her köşesini adımlarken, her gün farklı hikayelerle karşılaşıyoruz. Kimisi bize gülerken, kimisi gözlerini kaçırarak hızlı adımlarla geçiyor. İnsanların hikayeleri, toplumun karmaşasında sıkışıp kalmış gibi görünse de, aslında her biri toplumsal yapının ne kadar derinlemesine işlediğini gösteriyor. Geçen gün otobüste yaşadığım bir sahne, bu yazıyı yazmaya iten düşüncemi doğurdu: Kızılcık kökü nedir?
Evet, doğru duydunuz. Kızılcık kökü. Ama bu yazının konusu aslında bir bitkinin ya da bir kökün ne olduğu değil. Bu kelime, farklı toplumsal yapılar, kimlikler ve eşitlik mücadelesiyle birleştiğinde bir metafor halini alıyor. Kızılcık kökü, aslında toplumda görünmeyen ama derinlere işleyen bir yapıyı, güç ilişkilerini ve toplumsal cinsiyetin izlerini simgeliyor. Gelin, hep birlikte, günlük hayatın içinde bu kavramı nasıl deneyimlediğimizi ve nasıl bir etki yarattığını inceleyelim.
Kızılcık Kökü ve Toplumsal Cinsiyet
İstanbul’da her gün sokakta gözlediğim bir şey var: Kadınların, hayatlarını sürdürmek için daha fazla çaba sarf etmeleri gerektiği bir gerçek. Toplumsal cinsiyet normları, toplumda bir kök gibi, derinlere işlemiş ve kadınların karşılaştığı engellerin çoğu, bu köklerin uzantıları gibi. Bir sabah, işe giderken yaşadığım bir sahne aklımdan çıkmıyor. Bir kadın, büyük bir marketin önünden geçerken, içeri girmeyi düşünüyordu. Hemen yanında erkek bir arkadaş, “Neden bu kadar kafanı yormak zorundasın ki? Neden alışverişi ben yapmıyorum?” dedi. Kadın, biraz utanarak gözlerini yere indirdi, gülümsedi ama belli ki rahat değildi. O anda fark ettim: Toplumun belirlediği cinsiyet rollerinden kurtulmak ne kadar zor.
Kadınların iş gücüne katılımı, kariyerlerinde ilerlemeleri ya da toplumsal hayatta eşit bir şekilde varlık göstermeleri, ne yazık ki hala Kızılcık kökünün gizli etkileriyle engelleniyor. Kadınların her adımında, bu köklerin etkisiyle toplumsal cinsiyet baskıları hissediliyor. Cinsiyet eşitliği mücadelesinin halen daha tam anlamıyla kazandığını söylemek zor. Kadınlar, sokakta rahatça yürürken bile, kendilerini bazen ‘gizlemek’ zorunda hissediyorlar. İşte Kızılcık kökünün oluşturduğu bir engel daha.
Farklı Grupların Kızılcık Kökü ile İmtihanı
Toplumda farklı gruplar, Kızılcık kökünün etkilerini farklı biçimlerde hissediyorlar. Bazen bir erkek, sokakta yürürken, etrafındaki kadınlardan daha fazla özgürlüğe sahip olduğunu düşünüyor. Hatta bazen, bu özgürlüğün aslında sosyal normlardan kaynaklandığını fark etmiyor. Geçtiğimiz günlerde, bir kafede otururken yan masada iki adam sohbet ediyordu. “Kadınlar, cinsiyetçi esprilere neden bu kadar tepki veriyorlar?” diye soruyordu biri. Diğerinin cevabı ise, “Çünkü erkeklerin bu tür şakalara karşı tahammülü yok,” oldu. Bu diyalog, aslında toplumda erkeklerin hala ne kadar ayrıcalıklı bir konumda olduğunu açıkça gösteriyordu. Kızılcık kökü burada devreye giriyor. Erkekler, toplumsal cinsiyet normlarına göre şekillendirilen davranış biçimlerinin sınırlarını çok rahat bir şekilde aşabiliyorlar.
Farklı grupların bu köklerle olan imtihanı, toplumsal çeşitliliği etkileyen başka bir dinamiği de gözler önüne seriyor. Örneğin, LGBTQ+ bireylerinin yaşadığı ayrımcılık, toplumsal yapının Kızılcık köküne benzer bir etkiyle şekilleniyor. Bu bireylerin toplumda özgürce kimliklerini ifade etmeleri engelleniyor, bazen de bir çınar ağacı gibi köklerine sarılıp, kimliklerini saklamak zorunda kalıyorlar. Sokakta, metrobüste, işyerlerinde yaşadıkları ayrımcılık, çoğu zaman bu köklerin izlerini taşır. Bir trans birey, iş görüşmesine giderken bile, başkalarının bakışlarından korkarak davranmak zorunda kalıyor. Kızılcık kökü, sadece fiziksel bir engel değil, aynı zamanda zihinsel ve duygusal engelleri de simgeliyor.
Kızılcık Kökü ve Sosyal Adalet
Toplumsal cinsiyet eşitsizliği, ırkçılık, sınıf ayrımcılığı ve daha pek çok sosyal adalet sorunu, Kızılcık kökünün toplumsal yapıya işlediği izlerle derinleşiyor. Benim gibi bir sivil toplum çalışanı için bu gözlemler, her gün daha netleşiyor. Sokakta, bir grubun karşılaştığı güçlükler bir diğerinin deneyimlediği kolaylıkla karşılaştırıldığında, sosyal adaletin tam anlamıyla sağlanmadığı bir gerçek ortaya çıkıyor. O yüzden toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet alanında daha fazla farkındalık yaratmak için Kızılcık köküne benzer yapıları tanımamız gerekiyor.
İstanbul gibi büyük bir şehirde, farklı grupların yaşadığı ayrımcılıkları gözlemlemek hiç de zor değil. Toplumsal yapılar, Kızılcık kökünden beslenen bir güçle, bazen küçük, bazen de devasa engeller yaratıyor. Bu engelleri kaldırmak, sadece bireysel çabalarla değil, toplumsal bir dönüşümle mümkün. Yalnızca kadınlar, LGBTQ+ bireyler ve diğer marjinalleşmiş gruplar değil; hepimiz bu köklerin etkisindeyiz. Belki de bu kökler, toplumsal adalet için mücadele ederken, daha güçlü, daha eşit ve daha çeşitli bir toplum yaratabilmek için kesilmesi gereken bağlar.
Sonuç: Kızılcık Kökü ve Değişim
Kızılcık kökü, sadece bir bitki ya da geleneksel bir terim değil, toplumsal yapıları ve güç ilişkilerini simgeleyen bir metafordur. Hepimiz, her gün karşılaştığımız ayrımcılık ve eşitsizliklerle bu kökleri hissediyoruz. Ama bu köklerin ne kadar derin olduğunu fark edersek, onları kökünden söküp atma şansımız da o kadar artar. Bu yazıyı, her gün sokakta gördüğüm insanlara bir bakış açısı kazandırmak, toplumsal cinsiyet eşitsizliği ve sosyal adalet üzerine daha derinlemesine düşünmek için yazdım. Belki bir adım atarak, hep birlikte bu kökleri değiştirebiliriz.